Mér finnst mikilvægt að umræðan um núverandi húsnæðisástand og húsnæðisskort á Íslandi fái meira vægi. Þess vegna ákvað ég að deila minni reynslu af húsnæðiskreppunni sem innflytjandi sem hefur engan að leita til þegar neyðarástand skapast.
Ég kom til Íslands eiginlega fyrir tilviljun og hafði aldrei ímyndað mér að ég myndi enda á því að búa hér til frambúðar. Fyrstu tvö árin mín hér bjó ég með ellefu öðrum erlendum verkamönnum í þremur sameiginlegum herbergjum. Við deildum einu baðherbergi og þar þvoðum við líka upp, því það var ekkert almennilegt eldhús — aðeins færanleg eldavél. Síðar voru þrír starfsmenn fluttir í gám við húsið og að lokum lét eigandinn flytja inn það sem við kölluðum „pappírshús“ frá útlöndum. Í vetrarstormum skalf allt húsið.
Þegar ég lít til baka voru margar af þessum aðstæðum mjög vafasamar og sumar líklega ólöglegar. En fyrir okkur verkafólk frá Austur-Evrópu, sem vissi lítið um réttindi okkar hér, leit þetta samt út eins og himnaríki. Og þrátt fyrir allt annað neikvætt varð ég ástfangin af Íslandi. Gistiaðstaðan var úti á landi, umkringd náttúru. Ég vaknaði á hverjum morgni með útsýni yfir hafið öðru megin og Eyjafjallajökul hinum megin. Sá staður mun alltaf eiga sérstakan stað í hjarta mínu og varð ein af ástæðunum fyrir því að ég ákvað að vera áfram hér. Fyrir manneskju úr Evrópusamfélagi sem er þéttbýlt, mengað og sífellt stress ríkti þá var Ísland rólegra og heilbrigðara.
Á Covid-tímanum, þegar ég vann enn sem hótelþerna, nýtti ég skert starfshlutfall og stuðning stjórnvalda til að læra íslensku af miklum krafti. Kennarinn minn hvatti mig síðar til að sækja um störf sem hæfðu betur háskólamenntun minni. Ég fór í fjögur atvinnuviðtöl á leikskólum í Reykjavík og fékk starf hjá þeim öllum. Ég flutti til Reykjavíkur með þá sýn að geta unnið mig upp samfélagsstigann og bætt lífsgæði mín. En húsnæðismál hafa verið eilíf barátta síðan.
Jafnvel eftir að ég flutti til Reykjavíkur þá bjó ég í því sem kallað var „stúdíóíbúð“, en var í raun bara lítið herbergi í bílskúr án almennilegs eldhúss eða þvottavélar. Ég þurfti að þvo fötin mín hjá eigendum hússins við hliðina. Reykjavík fannst mér líka mjög ópersónuleg og einmanaleg, eins og margir aðrir útlendingar upplifa. Þess vegna ákvað ég að flytja til Akureyrar í staðinn.
Þegar ég kom til Akureyrar var ég heppin að finna notalega og ódýra stúdíóíbúð í fallegu húsi í eigu ungrar fjölskyldu sem voru yndislegir leigusalar. Samt fylgdi húsnæðisóöryggið mér áfram á hverju einasta ári. Eitt sumarið var óljóst hvort íbúðin yrði sett á Airbnb, annað árið var húsið selt og síðar þurfti ég að flytja út vegna framkvæmda. Í gegnum samstarfskonu fann ég síðan tveggja herbergja íbúð á góðu verði og á góðum stað. En jafnvel þeirri íbúð fylgdi ákveðinn óstöðugleika þar sem ég fékk aðeins níu mánaða leigusamning. Auðvitað samþykkti ég það, því ég hafði ekkert annað val.
Undanfarna tvo mánuði hef ég leitað að nýju húsnæði án nokkurs árangurs, þrátt fyrir að vinir mínir og samstarfsfólk geri sitt allra besta til að hjálpa mér, deili auglýsingunni minni á Facebook og spyrji fyrir mig meðal fjölskyldu og vina. Á meðan leigumarkaðurinn virðist versna frá degi til dags. Tugir manna leita að húsnæði á Akureyri á meðan örfáar íbúðir birtast hér og þar. Þetta hefur áhrif á alla: Íslendinga, útlendinga, einstæða einstaklinga, fjölskyldur og mæður með börn.
Þess vegna spyr ég hreinskilnislega: Hvað ætlum við að gera í þessu? Því í þetta skiptið verður „þetta reddast“ líklega ekki nóg.
Þetta er ekki tími til að sitja og gráta yfir því að við útlendingarnir séum vandamálið eða þetta sé einhverjum að kenna. Þetta er tími til að sameinast, bregðast við og berjast fyrir breytingum. Það var eiginlega orðið of seint strax í gær. Þetta er alþjóðlegt vandamál sem mótast af mörgum þáttum þar á meðal innflytjendum að einhverju leyti, auðvitað, en líka þeirri staðreynd að sífellt fleiri búa einir og kjarnafjölskyldum fjölgar stöðugt.
Þurfum við fleiri hótel og fleiri lón? Eða væri kannski skynsamlegra að tryggja að bæði Íslendingar og innflytjendur sem þegar búa hér hafi raunverulegan möguleika á að lifa við mannsæmandi aðstæður? Hversu langt mun græðgin ganga áður en Ísland fer að líkjast því sem ég sá sem barn og ung manneskja í heimalandi mínu, landi þar sem ótal margir lifa á götunni?
Ég kenni börnum á leikskóla á hverjum degi um grunnmannréttindi þeirra. Leyfið mér að segja ykkur að mig langar að geta staðið við það sem ég kenni, en að kenna börnum að það séu grundvallarmannréttindi að hafa þak yfir höfuðið og finna fyrir öryggi, á sama tíma og maður sjálfur er að missa það öryggi og jafnvel þakið yfir höfuðið, aftur og aftur er mjög erfitt.
Allir eiga skilið heimili þar sem þeir geta fundið fyrir öryggi og ró án þess að lifa stöðugt í ótta um að missa það. Að þurfa að flytja næstum á hverju ári er gríðarlega íþyngjandi og tekur verulega á sálina. Það sem reynist mér sérstaklega erfitt er að ég vil ekki bara „lifa af“ á Íslandi. Ég vil lifa með reisn. Ég vil eiga heimili sem er öruggt, friðsælt og heilbrigt. Í stað þess er manni boðið „bílskúrsíbúðir“ með litlum eða engum gluggum á allt að 190 þúsund krónur á mánuði eða yfirfull herbergi þar sem fólk þarf að deila rými með allt að fimm ókunnugum.
Og svo er maður spurður hvort maður ætli ekki bara að kaupa sér íbúð.
Auðvitað var það draumurinn minn. Jafnvel þótt mér tækist, með einhverju kraftaverki, að safna fyrir 20% útborgun á lítilli stúdíóíbúð myndi ég samt ekki fá lán vegna þess að launin mín sem háskólamenntaður leikskólastarfsmaður eru of lág.
Allt líf mitt er hérna núna: læknarnir mínir, ferillinn minn og flestir sem ég þekki. Ég á yndislegt samstarfsfólk, góðan yfirmann og íslenskan hefur opnað dyrnar að samtölum, vináttu og nýjum tækifærum. Ég get ekki bara yfirgefið þetta allt á einni nóttu og byrjað upp á nýtt annars staðar. Samt verður sífellt erfiðara að sjá fyrir sér framtíðina hér. Sú óvissa hefur breytt miklu og þrátt fyrir að hafa ætlað mér að sækja um íslenskan ríkisborgararétt á þessu ári velti ég því nú fyrir mér hvort ég geti á annað borð búið á Íslandi til lengri tíma. Grasið er ekki endilega grænna annars staðar og vandamál eru alls staðar. Þess vegna vil ég, áður en ég neyðist mögulega til að fara, að vita að ég hafi að minnsta kosti reynt að láta í mér heyra og breyta einhverju.
