Umræða síðustu daga um aðstæður á Kristnesspítala, ekki síst sú sem birtist í frétt Kaffið.is 18. apríl, er bæði þung og átakanleg. Hún varpar ljósi á raunverulegar aðstæður heilbrigðisstarfsfólks sem vinnur þar af fagmennsku við erfiðar aðstæður og hún undirstrikar alvarleika stöðunnar. Það er ekki aðeins skiljanlegt heldur fullkomlega réttlætanlegt að fólk upplifi reiði, vonbrigði og sorg þegar svo mikilvægar stofnanir fá að grotna niður.
Kristnesspítali gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki í íslensku heilbrigðiskerfi. Þar fer fram sérhæfð endurhæfingarþjónusta sem samfélagið á Norðurlandi, og raunar landið allt, reiðir sig á. Um leið er Kristnes sögulegur staður, hluti af sameiginlegri minningu þjóðarinnar um uppbyggingu heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Aðstæður sem nú hafa komið í ljós, bæði í spítalahúsnæðinu sjálfu og í starfsmannaíbúðum, samræmast hvorki þeirri ábyrgð né þeirri virðingu sem slík stofnun á skilið.
Sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar hefur um nokkurt skeið lýst yfir alvarlegum áhyggjum af stöðu mála á Kristnesi og hefur heldur bætt í síðan þeim áhyggjum var upphaflega lýst í október 2025. Nú liggur fyrir að húsnæðið er víða orðið óhentugt til heilbrigðisstarfsemi og að viðhaldsskuldin er gríðarleg, afleiðing áratuga vanrækslu. Mygla, rakaskemmdir, ófullnægjandi loftræsting og slæmar aðstæður starfsfólks og sjúklinga eru ekki ásættanlegar, hvorki faglega né heilsufarslega.
Það er jafnframt mikilvægt að taka skýrt fram, líkt og starfsfólk spítalans hefur sjálft gert, að ábyrgðin á þessari stöðu liggur hjá ríkinu. Kristnesspítali er ríkiseign og hluti af opinberu heilbrigðiskerfi.
Sveitarfélagið ber hvorki formlega ábyrgð á rekstri né viðhaldi húsnæðisins, þrátt fyrir það hefur Eyjafjarðarsveit lýst vilja sínum til að leggja sitt af mörkum til lausna. Í því skyni sendi Eyjafjarðarsveit formleg erindi til heilbrigðisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, Framkvæmdasýslunnar – Ríkiseigna og þingmanna kjördæmisins. Þar hefur sveitarfélagið kallað eftir samtali um framtíð Kristnesspítala, skýra ábyrgðarskiptingu og raunhæfar leiðir til úrbóta.
Í þessum erindum hefur meðal annars verið sett fram viljayfirlýsing um að sveitarfélagið sé tilbúið að skoða með beinum hætti hvernig það geti komið að lausn mála. Þar má nefna hugmyndir um breytingar á eignarhaldi ákveðinna þátta svæðisins, svo sem starfsmannaíbúða og innviða, með það að markmiði að einfalda rekstrarumhverfi, draga úr innviðaskuld ríkisins á svæðinu, skýra ábyrgð og skapa forsendur fyrir raunverulega uppbyggingu. Þessi nálgun er sett fram í samstarfsanda – ekki sem krafa, heldur sem raunhæfur grundvöllur að lausnum.
Það er brýnt að brugðist verði hratt við. Ástandið sem nú er uppi er ekki eingöngu tæknilegt eða fjárhagslegt úrlausnarefni, það snýst um fólk. Það snýst um heilbrigðisstarfsfólk sem á rétt á öruggu og heilnæmu vinnuumhverfi. Það snýst um sjúklinga sem eiga rétt á viðunandi aðbúnaði og heilnæmu umhverfi til endurhæfingar. Það snýst um samfélag sem treystir á þessa innviði og þjónustu.
Það er sárara en orð fá lýst að horfa upp á að þessi staða sé komin upp. Að svo langt sé gengið áður en raunveruleg viðbrögð koma til. Sú staðreynd er sorgleg og kallar á ábyrg viðbrögð með úrbætur að leiðarljósi en ekki orðaskipti um ábyrgðir og sökudólga.
Sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar hefur lýst því yfir að hún sé reiðubúin til samtals. Ég tel að með sameiginlegu átaki ríkis og sveitarfélags, sem byggir á skýrri framtíðarsýn og virðingu fyrir fólkinu sem hér er undir, sé hægt að snúa vörn í sókn. En til þess þarf aðgerðir sem ekki er hægt að bíða með, það þarf plan sem verður að hefjast strax.
Kristnesspítali á það skilið, starfsfólkið á það skilið og samfélagið allt á skilið að þessi mikilvæga heilbrigðisþjónusta sé tryggð til framtíðar.
